Pociski balistyczne i broń manewrująca

Broń uderzeniowa dalekiego zasięgu dzieli się na trzy fundamentalnie różne klasy, zarówno fizycznie, jak i doktrynalnie. Pociski manewrujące to w istocie bezzałogowe samoloty odrzutowe: silnik turbowentylatorowy lub turboodrzutowy (z dopalaczem dla startu z morza/lądu), skrzydło rozkładające się po starcie i system naprowadzania, który podąża niskim torem lotu (terrain-following, 30–300 m wysokości) dla utrudnienia wykrycia radarowego. Prędkości są zazwyczaj poddźwiękowe (Mach 0,7–0,85) — Tomahawk, Storm Shadow, JASSM. Mają duży zasięg (500–2 500 km) i wysoką precyzję (CEP <10 m) dzięki TERCOM (terrain-contour-matching), DSMAC (digital scene matching) oraz fuzji GPS/INS. Pociski balistyczne opuszczają atmosferę w fazie boost, lecą suborbitalnym łukiem w mid-course (bez napędu, sama balistyka), a ich głowica powraca do atmosfery w fazie końcowej z prędkościami Mach 5–25. Są szybkie, ale przewidywalne: ich trajektoria jest w dużej mierze określona przez fizykę pierwszego rzędu po wyłączeniu boostera. Pojazdy szybujące hipersoniczne (HGV) łączą boost rakietowy ze szybowaniem aerodynamicznym w górnych warstwach atmosfery (40–100 km) z prędkościami Mach 5–10 i mogą manewrować w tej fazie szybowania — co czyni ich końcową lokalizację nieprzewidywalną do ostatniej chwili i stawia klasyczne systemy ABM w trudnej sytuacji. Łańcuch naprowadzania pocisków manewrujących składa się z wielu warstw zapasowych: GPS/INS dla całej trasy, TERCOM dla mid-course (pocisk stale porównuje wysokość radarową z cyfrowym modelem terenu), DSMAC dla fazy końcowej (kamera EO/IR porównuje scenę z zapisanym wzorcem) oraz — w nowoczesnych pociskach takich jak JASSM-ER — łącze danych do retargetingu w locie. Dla pocisków balistycznych naprowadzanie jest prostsze: INS w boost (żyroskopy + akcelerometry podczas pracy silników), pasywny mid-course (tylko mechanika keplerowska) i opcjonalna głowica radarowa aktywna lub IIR dla precyzji końcowej przeciw celom ruchomym (DF-21D anty-okrętowy, Iskander-M). Równowaga strategiczna w tej kategorii zależy od reżimów kontroli zbrojeń, które obecnie niemal wszystkie się rozpadły: Traktat INF (1987–2019, zakazujący pocisków lądowych 500–5 500 km) został wypowiedziany przez Trumpa w 2019 z powodu rosyjskich naruszeń 9M729; New START (2010, ograniczony do 1 550 strategicznych głowic na stronę) został „zawieszony" przez Putina w lutym 2023; traktat Open Skies (2020) i Układ o Nierozprzestrzenianiu Broni Jądrowej (NPT) są pod presją. Kategoria I MTCR (≥300 km zasięgu, ≥500 kg ładunku) niesie ze sobą „domniemanie odmowy" i przez lata opóźniała eksport Tomahawka, ATACMS i MQ-9; umowa AUKUS z 2021 ustanowiła precedens, w którym USA i Wielka Brytania sprzedały Tomahawk Australii — wcześniej nie do pomyślenia poza Five Eyes.